Milmedika

U Crnoj Gori kardiovaskularne bolesti i karcinomi zauzimaju visoko mjesto po obolijevanju i smrtnosti stanovništva. Alarmantno je što sve više ljudi u srednjim godinama razvija metaboličke poremećaje i hronične bolesti koje se mogu prevenirati.

Redovni godišnji internistički sistematski pregledi ključ su prevencije, jer omogućavaju rano otkrivanje poremećaja prije nego što se razvije bolest. Među njima su povremeno povišen krvni pritisak, poremećaji masnoće u krvi, predijabetes i dijabetes.

O tome razgovaramo sa dr Milošem Ivanovićem, specijalistom interne medicine, sa bogatim iskustvom u urgentnoj medicini i kliničkim ispitivanjima. Dr Ivanović je i zvanični ljekar Odbojkaškog i Bokserskog saveza Crne Gore, gdje brine o zdravstvenom stanju sportista.

Dr Ivanović redovno učestvuje na međunarodnim i domaćim edukacijama i stručnim skupovima, aktivno prati naučna istraživanja i kontinuirano se usavršava.

Više o obrazovanju, iskustvu i stručnom radu pročitajte u biografiji dr Miloša Ivanovića.

U razgovoru sa dr Milošem Ivanovićem

Zašto mladi ljudi obolijevaju češće i ranije nego prethodne generacije? To su dijagnoze koje uopšte nisu bezazlene.

Dr Miloš Ivanović:

U pravu ste, odlično pitanje. Prije svega, hvala na temi. Ona je uvijek aktuelna – bila je, jeste i biće, posebno u vremenu sve većeg broja nezaraznih kardiovaskularnih i metaboličkih bolesti, kao i onkoloških stanja, odnosno karcinoma. Crna Gora u tome prednjači, a podaci o incidenci su poznati, pa je ova tema izuzetno značajna.

Životni vijek se produžio, ali se hronične nezarazne bolesti i dalje javljaju i zato je njihova pravovremena dijagnostika ključna. Mnoge bolesti se mogu prevenirati ako se otkriju u fazi kada su, za većinu pacijenata, izlječive. Na taj način ta stanja možemo držati pod kontrolom i ne čekati da dođemo do kasnog liječenja.

To je i poenta čitave teme, odnosno sistematskih pregleda, koji bi trebalo da budu redovni kod svih uzrasnih kategorija. Kada govorimo o ovom dijelu preventive, mislim da je starosna dob od 35 do 40 godina idealno vrijeme da se time ozbiljnije počnemo baviti.

Naglasili ste da je period od 45. do 55. godine kritičan za internističko praćenje. Kakva je kultura preventivnih pregleda u Crnoj Gori – da li su naši građani postali svjesniji njihovog značaja u očuvanju zdravlja?

Dr Miloš Ivanović:

Definitivno su to ključne godine kada se mogu javiti različita stanja: oscilatorna hipertenzija, metabolički ili premetabolički sindrom, poremećaj lipidnog statusa, kao i poremećaj rada pankreasa i insulinemija. Sve to može biti dio metaboličkog sindroma, koji se može verifikovati detaljnim kliničkim pregledom, anamnezom i dijagnostikom kod interniste, kardiologa ili endokrinologa.

Dodatnim metodama preciznije se sagledava problematika. Ponavljam, na veliki broj ovih stanja možemo preventivno djelovati, prije svega promjenom načina života.

Život se ubrzao, a navike su se promijenile kada je riječ o snu, obrocima i svakodnevnom stresu. Sve to utiče na organizam kroz promjene hormonskog statusa i varijacije krvnog pritiska. Hipertenzija može godinama ostati neprepoznata, kao i poremećaj masnoća ili predijabetes, odnosno insulinska rezistencija. To su stanja koja je od ključne važnosti verifikovati na samom početku.

Koji su rani pokazatelji arterijske hipertenzije sa varijabilnim vrijednostima i insulinske rezistencije?

Dr Miloš Ivanović:
Prije svega, važna je redovna kontrola kod ljekara, ali i kontrola pritiska koju pacijenti mogu raditi u kućnim uslovima. Dovoljan je digitalni aparat. Ako su vrijednosti u kontinuitetu preko 120/80 mmHg, čak i kada osciliraju, to je alarm da se pacijent, bilo da ima 30, 35 ili 40 godina, javi ljekaru.

Nekada simptoma uopšte nema, kao kod „tihe“ insulinske rezistencije, koja je veliki krivac za metaboličke poremećaje i intoleranciju glukoze kod oba pola.

Redovnim laboratorijskim kontrolama jednom godišnje, koje uključuju tromjesečni šećer, odnosno HbA1c, glukozu natašte i druge parametre koje kliničar preporuči, može se otkriti poremećaj rada pankreasa i doći do pravovremenog rješenja.

Takođe bih stavio akcenat na preglede kod gastroenterologa radi verifikacije promjena na gastrointestinalnom traktu, kao i na ultrazvuk dojki kod pacijentkinja. Ne zaboravimo da je zlatni standard digitalna mamografija nakon 40. godine. Apelovao bih i na redovne ginekološke preglede i PAPA test, kao i na urološki pregled sa ultrazvukom abdomena. Sistematičnim pristupom pacijentu možemo mnogo toga da preveniramo i poštedimo ljude hroničnih bolesti.

Koje su najbitnije laboratorijske i biohemijske analize za procjenu stanja srca, metabolizma i jetre?

Dr Miloš Ivanović:
Izdvojio bih panel proširene biohemije: masnoće, odnosno lipide, šećer, parametre funkcije bubrega, kao što su urea i kreatinin, parametre funkcije jetre, odnosno transaminaze, hormone štitaste žlijezde sa antitijelima, elektrolitni status i funkciju žučnih puteva, odnosno bilirubine.

Ne smijemo izostaviti ni vitamine i tumor markere, koji su važni za prvu procjenu u smislu praćenja prekanceroza i premaligniteta, a koje ljekar indikuje pacijentu.

U kojim intervalima je potrebno ponavljati te analize ako su početni nalazi u granicama normale?

Dr Miloš Ivanović:
Ukoliko su nalazi u referentnim vrijednostima, obično se ponavljaju jednom godišnje, što je i ciklus sistematskog pregleda. Digitalna mamografija se, ukoliko je nalaz uredan, radi na dvije godine, zavisno od indikacije radiologa.

Dakle, analize i pregledi se najčešće ponavljaju u periodu od jedne do dvije godine, zavisno od kategorije nalaza.

Zašto je ključno da muškarci ne zanemaruju urološke preglede, uključujući ultrazvuk prostate, ali i preventivnu kolonoskopiju?

Dr Miloš Ivanović:
Definitivno, akcenat je na urološkim problemima i verifikaciji promjena poput benigne hiperplazije prostate ili kanceroza koje se kod prostate često sporo razvijaju. To jeste srećna okolnost, ali simptomi ne moraju biti izraženi, pa se pacijenti nekada jave kasno.

Isto važi i za gastroenterološke preglede. Digestivne smetnje ili promjene u stolici često kasno daju jasne simptome. Zato su ovi pregledi u okviru sistematskog pregleda ključni za pronalaženje stanja koja se mogu uspješno tretirati.

Naglasio bih da se stil života u 21. vijeku rapidno mijenja. Savjeti su: izbalansirana ishrana i san. Ne mogu reći izbjegavanje stresa, već tretiranje dnevnih situacija sa aspekta racionalnosti i mjere.

Ključna je dostupnost ljekara za sveobuhvatan pregled, kako bi se sve verifikovalo na pravi način. Samo tako pacijenti mogu imati zonu komfora i vitalnost koju svako od nas zaslužuje.

Pomenuli smo da sve više mladih ima srčanih tegoba. Da li je uzrok tome loša ishrana ili upotreba narkotika?

Dr Miloš Ivanović:
To je široka tema koja zaslužuje poseban osvrt. Mladi su pod velikim pritiskom novog načina života. Genetika je nešto što se ne mijenja i svako bi trebalo da zna šta je „slaba tačka“ njegovog organizma – da li je to kardiovaskularni, pulmološki ili neki drugi sistem.

Što se tiče narkotika, njihova upotreba je, nažalost, sve učestalija, možda kao dio „mode“ ili nemogućnosti da se izađe na kraj sa stresom. Oni su svakako jedan od razloga za teška kardiovaskularna stanja, visok pritisak, ubrzan rad srca i predinfarktna stanja.

To je tema za poseban elaborat.

Kako efikasnije motivisati ljude da preventivne preglede ne doživljavaju kao trošak vremena, već kao prioritet?

Dr Miloš Ivanović:
To su opšta načela zdravstvene kulture. Vremena se mijenjaju i sve je više mladih koji se informišu preko medija poput vašeg. Vi ste naša „produžena ruka“ prema pacijentima.

Važna je dostupnost ljekara i kvalitetno vrijeme koje pacijent provede s njim, kako bi zajednički zaključili kako postupati dalje. Svi pravimo greške na dnevnom nivou, ali akcenat mora biti na iskorjenjivanju loših navika vezanih za jelo, piće i opšti životni stil.

Definitivno dolazi vrijeme kada će veći fokus biti na zdravstvenoj preventivi, a ne na kurativi.